مقالات

آیا آنکارا به سازمان شانگهای می‌پیوندد؟[صالحه سمیر ، العربی الجدید(انگلستان)، 3اکتبر2021]

186727  ۱۴۰۰/۰۷/۱۱
ایران به تصمیمات و سیاستهای شانگهای متعهد خواهد بود زیرا منافع و وضعیت منطقه‌ای این کشور امروز اینگونه ایجاب می‌کند. اشتراک و منافع تهران و این سازمان بسیار بیشتر از فرصتهای ترکیه است...اردوغان و حزب او که با بحران‌های اقتصادی و سیاسی داخلی و خارجی روبرو هستند ریسک تغییر سکان سیاست خارجی و رفتن به شانکهای و خروج از ائتلاف غرب را نمی‌پذیرند.


1-آنکارا چند ماهی است که بسیاری از موضع‌گیری‌های خود را در برخورد با موضوعات منطقه‌ای و بین المللی تغییر داده است. موضع‌گیری‌هایی که قطب نمای سیاست خارجی این کشور را کنترل می‌کردند. آیا مسئله به باز تعریف متحدان و شرکا و حرکت از یک حلقه راهبردی به حلقه‌ای دیگر خواهد رسید؟آیا سازمان شانگهای در میان گزینه‌های احتمالی ترکیه خواهد بود تا زمانی که آمریکا و اروپا به آنکارا آنچه می‌خواهد اعطا نمی‌کنند؟
2-برخی از رهبران حزب عدالت و توسعه تلاش می‌کنند خود را قانع کنند که آمریکا متحدی منطقه‌ای به وزن و ارزش ترکیه را از دست نخواهد داد و تنش با واشنگتن در محدوده معینی باقی خواهد ماند اما اگر دولت بایدن غرب را در افغانستان ناامید کرده و اگر فرانسه خروج از ناتو را پس از خیانت آمریکا به این کشور در قرارداد زیردریایی‌های هسته‌ای با استرالیا بررسی می‌کند و اگر این زبان جدید آمریکا در برخورد با متحدان است،چنانچه نوبت ترکیه فرا برسد بنابراین چرا آنکارا در به صدا درآوردن درهای سازمان شانگهای تردید کند؟
3-حضور ترکیه در شانگهای به معنای پیوستن به ائتلافی انسانی، اقتصادی و نظامی است که فرصتهای بیشتری برای گسترش و توسعه منطقه‌ای فراهم می‌آورد. همچنین نزدیکی ترکیه-روسیه زیر سقف شانگهای احتمالا منجر به عمیق شدن روابط اقتصادی میان دو کشور و از میان رفتن تضاد منافع راهبردی میان آنها از سوریه گرفته تا اکراین و شبه جزیره کریمه می‌شود و به فرصتی واقعی برای روسیه به منظور میانجیگری در قضیه کشمکش ارمنستان و آذربایجان و تنش دائم در بالکان و قفقاز به ویژه پس از پیوستن تهران به این ائتلاف تبدیل می‌شود.
4-مسکو و پکن اعلام می‌کنند که ترکیه می‌تواند به شانگهای بپیوندد اما باید در درجه نخست موضوع روابطش با ناتو را حل و فصل کند چرا که از اهداف اصلی این گروه تشکیل قدرتی جهانی است که قادر می‌باشد با نفوذ غرب و ناتو مقابله کند. ناتویی که ارتش ترکیه در آن از لحاظ عددی رتبه دوم را دارد.
5-ترکیه در سال 2013 به عنوان شریک بحث و گفتگو به این سازمان پیوست و کشورهای عضو مشتاق گشودن درها به روی آنکار با وجود تنش ترکیه و روسیه در سال 2015 و دوری ترکیه و چین در پرونده ایغورها بودند چرا که در نظر آنها ترکیه وزنه سنگین منطقه‌ای راهبردی است که می‌تواند توزان ها در اروپا و ناتو را برهم زند.
6-با این وجود ترکیه به این اقدام دست نزد. مشکل ترکیه ارقام تجاری و اقتصادی و میزان دوری و رقابت میان طرح های این گروه آسیایی و غرب و برنامه‌های آنها و پیشنهادهایشان در رابطه با آنکارا است.نیمی از تجارت خارجی ترکیه با اروپا است درحالی که تنها ده درصد این تجارت با گروه شانگهای است. چه کسی برای آنکارا تضمین می کند که در سطح اقتصادی از این سازمان به آنچه می  خواهد برسد؟
7-ایران به تصمیمات و سیاستهای شانگهای متعهد خواهد بود زیرا منافع و وضعیت منطقه‌ای این کشور امروز اینگونه ایجاب می‌کند. اشتراک منافع تهران و این سازمان بسیار بیشتر از فرصتهای ترکیه به ویژه در سوریه،عراق،آسیای مرکزی،قفقاز و بالکان است.ترکیه نخواهد پذیرفت مانند تهران عمل کند زیرا می ترسد از زیر چتر غرب به زیر چتر شرق برود.
8- مشکل آنکارا همچنین این است که ممکن است هر دو برگه غرب و شرق را از دست بدهد اگر تعداد اعضای شانگهای افزایش یابد و کشورهای آسیایی دیگر به آن بپیوندند و تصمیم بگیرند قبول عضویت ترکیه را وتو کنند.
9-افزایش ناامیدی‌های ترکیه در روابط با غرب است که ترکیه را به صف بندی منطقه‌ای جدید و رفتن به سمت شرق آسیا و تقویت روابط با روسیه و چین سوق می‌دهد اما دولت حزب عدالت و توسعه به چنین چرخش بزرگ و مهم راهبردی دست نخواهد زد در حالی که از بحران‌های اقتصادی و سیاسی داخلی و خارجی رنج می‌برد به گونه‌ای که جریان های مخالف منتظر هستند با نخستین لغزشی به این دولت حمله ور شوند.
10- اردوغان و حزب او که از بحران های سیاسی و اقتصادی رنج می برند و محبوبیت آنها طبق گفته مخالفان رو به کاهش است، امروز با تغییر سکان سیاست خارجی ترکیه و ساختار آن دست به ماجرایی و ریسک نمی زنند.
اداره کل رسانه های خارجی
مترجم:مهری بهرامی

 

هل تقرع أنقرة أبواب "شنغهای"؟
سمیر صالحة
03 أکتوبر 2021

مازح الرئیس الترکی، رجب طیب أردوغان، نظیره الروسی، فلادیمیر بوتین، قبل ثمانیة أعوام أمام الکامیرات بقوله: "اقبلونا فی منظمة شنغهای لنتخلّص من أعباء العضویة الأوروبیة". وکان رئیس الوزراء الأسبق، أحمد داود أوغلو، هو الذی ردّد، فی عام 2013، أن بلاده ستکون عضوًا فی عائلة تتألف من بلدان عاشت معًا لیس قرونًا وحسب، وإنما لألف عام. وکان أتراک کثیرون یجهلون وجود منظمة شنغهای للتعاون، والتی قامت فی عام 2001، وتضم حالیا تسع دول، منها الصین وباکستان وروسیا والهند وإیران. وقد کرّر الرئیس أردوغان، فی طریق عودته من زیارة إلى باکستان وأوزبکستان قبل خمس سنوات، موقفه هذا بطریقة أکثر جدّیة "الانضمام إلى الاتحاد الأوروبی لیس خیار أنقرة الوحید، ولا بدّ من مناقشة مسألة العضویة الترکیة فی منظمة شنغهای التی تعطینا مساحة أوسع فی حریة الحرکة والعمل".

ما کان یقوله الرئیس الترکی وقتها هو رسائل إلى المجموعة الاوروبیة، ردّا على أصوات دعت من هناک إلى تجمید مفاوضات انضمام ترکیا إلى الاتحاد، ولکن التصریحات الترکیة المتزایدة أخیرا فی موضوع شنغهای موجهة إلى الولایات المتحدة وقیادتها الحالیة التی بدأت تقلق أنقرة بسبب تضارب المواقف والمصالح الثنائیة والإقلیمیة فی أکثر من مکان، فلیست التصریحات کلاما فی لحظة غضب أو هبّة ریح ستمر بسهولة.

    تصریحات ترکیة متزایدة فی موجهة إلى الولایات المتحدة وقیادتها الحالیة التی بدأت تقلق أنقرة بسبب تضارب المواقف والمصالح الثنائیة والإقلیمیة فی أکثر من مکان

بدّلت أنقرة منذ أشهر مواقف کثیرة لها فی التعامل مع ملفات إقلیمیة ودولیة، کانت تتحکم فی بوصلة سیاستها الخارجیة. هل تصل الأمور إلى إعادة تعریف الحلفاء والشرکاء وتوصیفهم، والانتقال من دائرة استراتیجیة تبنّتها عقودا إلى دائرة أخرى تغامر وتلتحق بها. منظمة شنغهای مثلا التی استقبلت إیران عضوا إقلیمیا جدیدا فی صفوفها، هل هی بین الخیارات الترکیة المحتملة، ما دامت أمیرکا وأوروبا لا تعطیان أنقرة ما تریده؟

یحاول بعضهم فی صفوف قیادات حزب العدالة والتنمیة (الحاکم) إقناع نفسه بأن أمیرکا لن تفرّط بحلیف إقلیمی بوزن ترکیا وقیمتها، وأن واشنطن ستبقی التوتر والتصعید القائم تحت سقف معین، فإذا کانت إدارة الرئیس الأمیرکی، بایدن، خیبت آمال الغرب فی ملف أفغانستان بعد انسحابها السریع والمفاجئ، وإذا کانت فرنسا تدرس الانسحاب من حلف شمال الأطلسی بعد الطعنة الأمیرکیة لها فی صفقة الغواصات النوویة مع أسترالیا، وإذا کانت هذه هی اللغة الأمیرکیة الجدیدة فی التعامل مع الحلفاء والشرکاء، کما تفید التحلیلات الغربیة المتزایدة، وإذا کان الدور سیأتی على ترکیا عاجلا أم آجلا، فلماذا ستتردد أنقرة فی قرع أبواب منظمة شنغهای؟

إذا ما قرّر ماکرون فعلا التحرّک لحفر قبر حلف شمال الأطلسی، کما یقال فی باریس، وحاولت واشنطن طرح خیارات بدیلة للحلف، کما تفعل الیوم مع بریطانیا وأسترالیا والصین، فسیکون من حق أنقرة، من دون تردّد، البحث عن بدائل وخیارات استراتیجیة جدیدة لها، فهل "شنغهای" بین الاحتمالات؟

    تعلن موسکو وبکین أن فی مقدور ترکیا الانضمام إلى مجموعة شنغهای، لکن علیها أولا حسم موضوع علاقاتها مع حلف شمال الأطلسی

منظمة شنغهای تکتّل متعدّد الأهداف والجوانب، تضم تسع دول تملک أوراق التأثیر فی التوازنات الاقتصادیة والعسکریة والسیاسیة وخطوط الطاقة والتجارة فی العالم، بعکس ما کانت علیه الأمور عام 1996 عند الانطلاقة الأولى للتعاون. 42% من احتیاطی الغاز و25% من احتیاط النفط فی العالم، والتکتل الأقوى فی مواجهة النظام الأحادی الأمیرکی بعد عام 1990. وهناک لعبة توازنات جدیدة فی آسیا بعد انضمام الهند وباکستان وإیران إلى هذا التکتل الأقوى الیوم فی القارّة، وأنقرة تحتاج إلى حمایة مصالحها، فما الذی یحول دون الجلوس أمام طاولة التفاوض مع هذا الحلف الآسیوی؟

ترکیا فی شنغهای یعنی الالتحاق بتکتل بشری اقتصادی عسکری، یوفّر لها مزیدا من الفرص فی التمدّد والانتشار والصعود الإقلیمی. أکثر من مائة ملیار دولار من التبادل التجاری مع دول المجموعة الآسیویة قد یکون ممکنا، وکذلک الانخراط فی اقتصاد دولی تزید میزانیته عن 900 تریلیون دولار، ویضم 45% من عدد سکان العالم، کما أنّ التقارب الترکی الروسی تحت سقف شنغهای قد یقود إلى تعمیق العلاقة الاقتصادیة بین البلدین، وإزالة التباین فی المصالح الاستراتیجیة بینهما، بدءاً من سوریة والمسألة الأوکرانیة والقرم، وقد یتحوّل إلى فرصة لوساطة روسیة حقیقیة، باتجاه تسویة الصراع الأرمنی الأذری، والتوتر الدائم فی البلقان والقوقاز، خصوصا بعد التحاق طهران بالتکتل.

تعلن موسکو وبکین أن فی مقدور ترکیا الانضمام إلى مجموعة شنغهای، لکن علیها أولا حسم موضوع علاقاتها مع حلف شمال الأطلسی، فبین الأهداف الأساسیة للمجموعة تشکیل قوة عالمیة قادرة على مواجهة النفوذ الغربی والقوة العسکریة للحلف الذی یعتبر الجیش الترکی القوة العسکریة العددیة الثانیة فیه بعد الأمیرکی. وتسعى واشنطن إلى تفعیل حوار الرباعی "کواد" مع الیابان وأسترالیا والهند، وهی تعرف أن الأخیرة لاعب أساسی فی "شنغهای". لن یکون من حقها إذا الاعتراض على عضویة ترکیا فی المنظمة، حتى ولو کانت أطلسیة، لأن واشنطن هی من یخرق القواعد وبنود الاتفاقیات والتفاهمات هنا.

    لن یغامر أردوغان وحزبه الیوم بمحاولة تغییر دفّة السیاسة الخارجیة الترکیة وبنیتها وأسسها

     

التحقت ترکیا بالمنظمة عام 2013 شریکا فی الحوار، وکانت الدول الأعضاء متحمسة لفتح الباب أمام أنقرة على الرغم من التوتر الترکی الروسی عام 2015، والتباعد الترکی الصینی فی ملف الإیغور، فترکیا، فی نظرهم، هی الثقل الإقلیمی الاستراتیجی القادر على قلب التوازنات فی أوروبا و"الناتو". ومع ذلک، لم تقدم ترکیا على الخطوة المنتظرة. مشکلتها هی الأرقام التجاریة والاقتصادیة وحجم التباعد والمنافسة بین مشاریع المجموعة الآسیویة والغرب وخططهما وطروحاتهما فی العلاقة مع أنقرة. نصف التجارة الخارجیة الترکیة هی مع أوروبا مقابل 10% فقط مع مجموعة شنغهای الیوم، فمن یضمن لأنقرة أخذ ما تریده من "شنغهای" اقتصادیاً؟ کما أن إیران فی "شنغهای" ستلتزم بقرارات المجموعة وسیاساتها، لأن مصالحها ووضعها الإقلیمی الیوم یتطلبان ذلک. نقاط التقاء المصالح بین إیران والمنظمة أکثر بکثیر من فرص ترکیا، خصوصا فی سوریة والعراق، وآسیا الوسطى والقوقاز والبلقان. ترکیا لن تقبل أن تفعل الشیء نفسه الذی تفعله طهران، مخافة الانتقال من تحت "الدلف" الغربی إلى "المزراب" الشرقی. کما أن مشکلة أنقرة التی تتحرّک کأم العروس فی هذه الآونة أنها قد تفقد کلا الورقتین، الغربیة والشرقیة، إذا ما ارتفع عدد دول منظمة شنغهای، والتحقت دول آسیویة أخرى، محسوبة على الاتحاد السوفییتی القدیم، وقرّرت استخدام حق النقض فی قبول العضویة الترکیة.

ارتفاع عدد خیبات الأمل فی العلاقات بین ترکیا والغرب هو الذی سیقود إلى اصطفاف إقلیمی جدید، مرتبط بالتوجه الترکی نحو الشرق الآسیوی وتعزیز العلاقات مع روسیا والصین والانفتاح أکثر فأکثر على منظمة شنغهای، لکن انعطافة استراتیجیة بهذا الحجم والأهمیة لن تُقدم علیها حتما حکومة "العدالة والتنمیة"، وهی تعانی من أزمات اقتصادیة وسیاسیة داخلیة وخارجیة، وحیث قوى المعارضة تتربّص للانقضاض عند أول هفوة تُرتکب. أردوغان وحزبه اللذان یعانیان فی ملفات سیاسیة واقتصادیة، وحیث شعبیتهما فی تراجع مستمر، کما تقول المعارضة الترکیة، لن یغامرا الیوم بمحاولة تغییر دفّة السیاسة الخارجیة الترکیة وبنیتها وأسسها.

برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم روی کلید زیر کلیک کنید.